Đặc thù nghệ sĩ, diễn viên xiếc hay ballet được đào tạo hàng chục năm trời. Thế nhưng thời đỉnh cao của họ chỉ kéo dài tối đa 20 năm, chính sách giải quyết việc làm sau thời kỳ biểu diễn còn hạn chế.
Diễn viên khó khăn tìm việc làm sau thời đỉnh cao
Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất viên chức lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn thuộc “Danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm” như xiếc, múa ballet, múa cổ truyền và hát tuồng… được nghỉ hưu sớm theo nguyện vọng khi đã đóng đủ 20 năm bảo hiểm xã hội.
Đề xuất được đưa ra trong báo cáo gửi đại biểu Quốc hội trước phiên chất vấn Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV.
Trao đổi với Lao Động, NSND Tống Toàn Thắng – Giám đốc Liên đoàn Xiếc Việt Nam – cho biết, khi hết tuổi nghề, diễn viên xiếc khó khăn trong việc tìm công việc mới, chưa kể sức khỏe đi xuống, chấn thương dai dẳng. Không ít nghệ sĩ từ bỏ công việc ở các cơ quan Nhà nước để làm việc cho những đơn vị tư nhân để có mức lương cao hơn, gây ra tình trạng “chảy máu chất xám”.
“Bài toán nan giải là những nghệ sĩ hết tuổi nghề không diễn được nữa nhưng tuổi nghỉ hưu lại chưa tới. Cơ quan phân công họ làm những việc không dùng đến sức quá nhiều, không phải biểu diễn như làm bảo vệ, làm phục trang… nhưng số lượng ấy không nhiều, không phải lúc nào cũng có vị trí để thay thế.
Cả chặng đường họ làm nghề, giờ kêu gọi diễn viên đi học, đi làm nghề khác cũng bất hợp lý. Họ phải có kinh phí, mà cơ quan thì không có. Thế nên, có tình trạng tồn đọng một lượng lớn các nghệ sĩ có sức khỏe nhưng không lên sân khấu biểu diễn được nữa. Đó là sự lãng phí nguồn nhân lực”, NSND Tống Toàn Thắng nói.
Ở bộ môn múa ballet, biên đạo múa Tuyết Minh – Phó Chủ tịch Thường trực Hội Nghệ sĩ múa Việt Nam – cũng bày tỏ nhiều nghệ sĩ muốn tiếp tục làm việc, theo đuổi đam mê sau thời kỳ biểu diễn đỉnh cao nhưng chưa có chính sách tạo điều kiện.
Gắn bó với sân khấu cả tuổi trẻ, nhiều diễn viên múa bỡ ngỡ khi tiếp xúc với nền kinh tế thị trường, chật vật tìm việc mưu sinh.
Nỗi buồn ngậm ngùi khi hết tuổi nghề
Đa số nghệ sĩ xiếc đều theo học bộ môn này từ rất trẻ, có người tập từ khi còn là thiếu niên. Dù thế, sau nhiều năm rèn luyện, họ vẫn bị “đào thải” rất sớm do đặc thù nghề nghiệp.
Là một nghệ sĩ xiếc, NSND Tống Toàn Thắng thấu hiểu những nỗi khổ cực, vất vả của đồng nghiệp: “Thực ra trông nghệ sĩ trẻ thôi nhưng do hoạt động từ bé, cường độ hoạt động cao nên xương khớp của họ đã vượt quá độ tuổi từ lâu rồi. Những người 20 tuổi nhưng có thể xương khớp đã như người ở độ tuổi 30. Niềm vui với người nghệ sĩ là được đứng trên sân khấu biểu diễn. Nhiều người quá tuổi nghề họ vẫn biểu diễn vì đam mê. Nhưng nghệ sĩ chưa nhận được những đãi ngộ xứng đáng, hợp lý so với sự vất vả, công sức mà họ bỏ ra”.
Theo thống kê của Hội Khoa học An toàn Vệ sinh Lao động Việt Nam năm 2023, tần suất tai nạn lao động trong một năm của các nghệ sĩ xiếc lên tới gần 40%, gấp 20 lần so với mức độ tai nạn lao động trong ngành công nghiệp sản xuất thông thường. Hầu hết nghệ sĩ múa ballet bị viêm khớp, thoái hóa đốt sống cổ, còn các nghệ sĩ múa rối nước phải ngâm mình dưới dòng nước hàng chục năm trời để cống hiến… là những nỗi cơ cực, vất vả khi gắn bó với các bộ môn nghệ thuật.
Biên đạo Tuyết Minh bộc bạch, diễn viên múa khi hết tuổi nghề họ còn quá trẻ, có khi cuộc sống họ hẩm hiu hơn sau những năm cống hiến cả thanh xuân. Có khi họ đành phải bán hàng online hoặc đi làm nhân viên phục vụ, hay học nghề để đi làm văn phòng. Thế nhưng, chẳng phải diễn viên múa nào cũng có thể tìm được công việc ổn định, phù hợp để trang trải cuộc sống.
Diễn viên xiếc, múa ballet ngừng biểu diễn khi còn rất trẻ, dù đã khổ luyện hàng chục năm. Đó là hành trình họ vượt qua giới hạn của bản thân, một hành trình nhọc nhằn để đổi lấy hào quang lóe sáng trong chốc lát.
Huyền Chi – Ngọc Trang,